İş kazası, işçinin işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen ve işçinin bedensel veya ruhsal olarak zarar görmesine yol açan olaydır. İş kazası geçiren işçilerin tazminat hakları, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde düzenlenmektedir.
İş Kazası Tanımı ve Kapsamı
5510 sayılı Kanun'a göre iş kazası; işyerinde bulunulan sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak başka bir yere gönderilmesi sırasında, emziren kadın işçinin süt izninde veya servis aracıyla işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır. İş kazasının SGK'ya 3 iş günü içinde bildirilmesi zorunludur.
Kusur Oranının Belirlenmesi
İş kazası tazminat hesaplamasında en önemli unsurlardan biri kusur oranının tespitidir. Mahkeme tarafından atanan iş güvenliği uzmanı bilirkişi, kazanın oluşumunda işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranlarını belirlemektedir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamış olması, risk değerlendirmesi yapmamış olması veya eğitim yükümlülüğünü yerine getirmemiş olması durumunda işveren kusuru artmaktadır.
Maddi Tazminat Hesaplaması
İş kazası sonucu maddi tazminat hesaplamasında işçinin yaşı, geliri, kusur oranları, maluliyet oranı ve bakiye ömür süresi dikkate alınmaktadır. Aktüerya hesaplama yöntemi ile işçinin çalışma gücü kaybı oranına göre geçmiş dönem ve gelecek dönem zararları ayrı ayrı hesaplanmaktadır. Tedavi masrafları, ilaç giderleri, bakıcı giderleri ve yol masrafları da maddi tazminat kapsamındadır.
Manevi Tazminat
İş kazası sonucu işçinin yaşadığı acı, elem ve üzüntü nedeniyle manevi tazminat talep edilebilmektedir. Manevi tazminat miktarının belirlenmesinde tarafların ekonomik durumu, kazanın ağırlığı, maluliyet oranı ve kusur dağılımı göz önünde bulundurulmaktadır. Ölümlü iş kazalarında ölen işçinin yakınları da ayrıca manevi tazminat talep edebilmektedir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
İş kazası sonucu hayatını kaybeden işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişiler (eş, çocuklar, anne-baba), destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilmektedir. Bu tazminatta ölen işçinin geliri, yaşı, bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yaşları ve destek süresi dikkate alınarak hesaplama yapılmaktadır.
SGK Rücu Davaları
SGK, iş kazası nedeniyle sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri, kazanın oluşumunda kusuru bulunan işverenden rücu edebilmektedir. İşverenler, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle hem işçilerini korumakta hem de rücu davası riskini azaltmaktadır.
Dava Süreci ve Zamanaşımı
İş kazası tazminat davaları, iş mahkemelerinde görülmektedir. Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılması gerekmektedir. İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı süresi, zararın öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, her halde kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıldır. Ancak iş kazası aynı zamanda bir suç teşkil ediyorsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanmaktadır.